February 28, 2024, Wednesday
२०८० फाल्गुन १७, बिहीबार

शिक्षामा प्रविधिको प्रयोग

विज्ञानमा अभिशाप नभई चलिरहने शिक्षा
अन्धकारमा दियोझैँ बलिरहने शिक्षा
शिक्षा प्रविधिबाट सुरु हुन्छ हाम्रो भविष्य
बनाउनुपर्छ हामीले बलियो भावी दृश्य ।

शिक्षा भनेको ज्ञानको ज्योति हो । नकारात्मक पक्षलाई हटाएर सकारात्मक परिवर्तन ल्याउनुलाई शिक्षा भनिन्छ । मानिसको दैनिक जीवनमा गरिने कामलाई सरल रूपमा सम्पन्न गर्ने यन्त्रहरूलाई प्रविधि भनिन्छ । शिक्षा र प्रविधि एक रथका दुई पाङ्ग्रा हुन् ।
हामीलाई थाहा भएको कुरा हो– उच्च शिक्षा हासिल गरेका पाखुराभरि बल भएका हाम्रा देशका युवाहरू सात समुद्रपारि अर्कैका देशमा पसिना बगाइरहेका छन् । कृषिप्रधान देश भनी चिनिएको हाम्रो देश आज हिमाल–पहाडका मानिसहरू खेतीकिसानी छाडेर सेवा सुविधा प्राप्तिका लागि सहरमा अव्यवस्थित तरिकाले बसोबास गर्न बाद्य भएका छन् । अरू त कुरै छाडौँ राजधानीका बाटाहरू हेरौँ– धुँवा र धुलो खाएर जिउनुपर्ने अवस्था छ । जलस्रोतको धनी देश नेपालको विडम्बना किनेर पनि प्रदूषित पानी नै पिउनुपर्ने अवस्था छ । जल र जङ्गल, जडिबुटी सम्पदा विशाल छन् तर अन्य विकसित राष्ट्रका तुलनामा प्रविधिको प्रयोग हुन सकेन हाम्रो देश नेपालमा । आकाशमा उड्नेदेखि लिएर जमिनमा गुड्ने त छँदै छ अन्तरिक्षमा पुगेर मानव बस्ती बसाएका छन् अरूहरूले । विश्वमा घटेका घटना र आविस्कार भएका नयाँ नयाँ सूचनाहरू एकेचोटि व्यापक रूपमा प्रसारण हुन थालेका छन् । तर पनि हामी र हाम्रो मुलुक शिक्षामा प्रविधि र प्रविधिको शिक्षामा पछाडि नै परेको तितो यथार्थ स्वीकार गर्नै पर्छ ।
कोरोना भाइरसका कारण हाम्रा देशमा पनि लकडाउन भयो । हामी विद्यार्थीले जसरी भए पनि ज्ञान हासिल गर्नुपर्ने हाम्रो मुख्य उद्देश्य थियो । त्यसैले हामी पुस माघको जाडोमा थुरथुर काप्दै विद्यालयसम्म आउने वातावरण थिएन र हमीले धरमै बसेर अनलाइनका माध्यमबाट कक्षा लियौँ, ज्ञान हासिल ग¥यौँ । यो हामीले शिक्षामा गरेको प्रविधिको प्रयोगको सानो नमुना हो ।
मानिस एउटा चेतनशील, परिवर्तनशील र प्रगतिशील प्राणी हो । मानव सभ्यताको इतिहासलाई हेर्ने हो भने हाम्रा पुर्खाहरू ढुङ्गे युगदेखि आजका हामी आधुनिक युगसम्म आउनुको मुख्य कारण शिक्षा र प्रविधि नै हो । तसर्थ शिक्षामा प्रविधि र प्रविधिको शिक्षा हासिल गरेपछि किताब र कापीका पानामा मात्र सीमित नभएर व्यवहारमा उतार्न जरुरी छ ।
मानिसले गर्ने हरेक क्रियाकलाप र सकारात्मक परिवर्तनका लागि प्रविधि अपरिहार्य छ । त्यसैले आज शिक्षामा पनि प्रविधिको प्रयोग गर्दै पहाडका पाखापखेरामा लगाइने फलपूmलका बिरुवा तराईका फाँटमा भरौँ । धानका भकारी निर्माण गर्ने दक्ष जनशक्ति बिदेसिनबाट रोकौँ, बिदेसिनेहरूलाई आफ्नै देशमा उद्योग कलकारखाना निर्माण गरौँ । सजिलै रोजगारी पाउनका साथै देशमा आर्थिक अवस्था सुधार्न ठुलो सहयोग पुग्ने छ । असम्भवलाई सम्भव बनाउनु हाम्रो कर्तव्य हो ।
हाम्रा पुर्खाहरू विगतमा कुनै आश्रम अथवा रूखका फेदमा बसेर ज्ञान लिन्थे । आज हामीले विद्यालयमा इमेल, इन्टरनेट, कम्प्युटरका माध्यमबाट नयाँ ज्ञान सिक्न पाएका छौँ । किताबमा लेखिएका ज्ञानहरू समय परिवर्तनसँगैँ पुराना हुँदै जान्छन् तर कम्प्युटरका माध्यमबाट नयाँ ज्ञान सिक्न पाइन्छ । देशलाई शक्तिशाली, समृद्धशाली बनाउन जल–जमिनलाई सही रूपमा प्रविधिको प्रयोग गरी उपयोग गर्न जरुरी छ । हामी प्रविधिको प्रयोग गर्दै अगाडि बढ्यौँ भने हाम्रा भावी सन्तानले पनि त्यही बाटो समात्ने छन् । त्यसैले शिक्षामा प्रविधि र प्रविधिको शिक्षा जान्न जरुरी छ ।